पहिलो विश्व यु’द्धमा मर्न मा’र्नको लागि १९१५ मा अनौपचारिक संझौताबाट नेपाली युवाहरु भारतमा उपनिवेश कायम गरेर बसेको वेलायतको ईष्ट ईन्डीया कम्पनीले भा’डाको सिपाहिको रुपमा गोर्खा भर्ति सुरु गरेका थियो ।

१९४७ को नेपाल, भारत र बेलाएतवीच भएको त्रिपक्षीय सम्झौताबाट भारती र वेलायती राज्यसत्ताले आफ्नो देशको छुट्टै राष्ट्रिय सुरक्षा फोज पलटन बनाएर परिचालन गर्दै आएको बिध्यमान अवस्था हो ।

१९१४-१६ को मलाओ (नेपालको भुभाग हाल भारतको भुमि रहन्दै आएको छ) यु’द्धमा सेनापति बलभद्र कुवर र अम्वरसिंह थापाको पल्टनले हार खाए पछि काजी भिमसेन थापाको पालादेखि नेपाली युवाहरु गोर्खा भर्तिको नाममा भारत र वेलायतमा भाडाको सिपाहीको रुपमा बेचिएका थिए ।

तत्कालिन नेपालका सासकहरुले नेपाली युवाहरु बे’चे वापत हरेक बर्ष रोयलटी प्राप्त गर्दथे तर के कति पाउथे हालसम्म स्पष्ट छैन। लक्का नेपाली युवारु छानी छानी लाने बेलायत र भारतले अहिले के गरिरहेको छ नेपाललाई ? स्पष्ट जानकारी हुनै पर्छ ।

जव की वेलायतले सिंगपुर ब्रोनाईमा गोर्खा सेना पठाए वापत बार्षिक अरव वरावर डलर असुलछन । भारतीय प्रधानमंन्त्र नरेन्द्र मोदी सिंगपुर ब्रोनाई भ्रमणमा जादा त्यहाका शासकलाई वेलायत सरकारले लिने रोयल्टी भन्दा सस्तोमा मेरो देशबाट गोर्खाली सेना पठाउछु सुरक्षाकोलागि भनेका थिए ।

१३२ बर्ष अनौपचारिक र ७५ बर्ष ओैपचारिक संझौताबाट जम्म २०७ बर्ष सम्म अन्यायपुर्ण, पक्षपातपुर्ण, अपमानजनक र असमान ढंगले ‘गोर्खाली सेना’को रुपमा कार्यरत नेपाली नगारिकहरुमाथि गरिएका ब्यावहार अन्त्य गरिनु पर्छ भन्ने मुख्य बिषय हो । सबै भन्दा ठुलो र मुख्य कुरा भनेको राष्ट्रिय स्वाभिमान तथा आत्मा सम्मान हो ।

न्याय-समान्ता-निष्पक्षता गोर्खाहरुको मुल मु’द्धा हो, जुन कुरा एकदम सही छ । जाहा सम्म गरिव मुलुक नेपालका युवा तथा भु:पु गोर्खाहरुको रोजगार, सेवा सुविदा आदि कुराको सवाल हो ती साहायक कुरा हुन ।

जस्ले आफ्नो राष्ट्रियता र आत्मा सम्मान गुमाएर लुटाएर सुखसुविदा र केवल सहज जिवन यापनको कुरा मात्र गर्छन ती नेपाली नागरिक हुनै सक्दैन । जस्ले आफ्नो राष्टलाई सिरमा राखेर आत्मा सम्मानकासाथ रगत, आशु र पसिना बगाएको शही मुल्यको लागि संघर्ष गर्छ ती मात्र असली नेपाली नागरिक हुन ।

२५०/६० बर्ष पहिला एशियाको शक्तिशाली राष्ट्र थियो । ८० बर्ष पहिलासम्म करिव ९५ बर्ष चिन तिब्बतले बार्षिक हर्जना नियमित नेपाललाई दिदै आएको थियो ।

अहिले सबै छिमेकी मुलुकसंग भि’ख मागि रहेको छ । सायद २०७ बर्ष अघि नेपाली युवाहरु गोर्खा भर्तिको नाममा नेपाली सासकहरुले आफ्नो पारिवारिक जाहानीय सत्ता टिकाउन भा’डाको सिपाहीमा नबेचिएको भए संसारको सुन्दर मध्य हाम्रो देश नेपालबाट बिदेशिन्नु पर्ने बाध्यता र लालाहित हुनु पर्ने, देख्नु पर्ने र भोग्नु पर्ने थिएन । परन्तु तपाईको बिचार र भावनाको उच्च सम्मान गर्दै मेरो बिषयको सार बुझिदिन अनुरोध छ ।

(सङ्घीय सांसद सुरेशकुमार राई ‘हिमाल’ले प्रतिनिधिसभा सभामा बोलेको कुराबाट )