Logo

वर्ण व्यवस्था भनेको के हो?


-राज सुनार सत्य ज्ञान

वर्ण व्यवस्था भनेको के हो? बर्ण व्यवस्था जाति व्यवस्था होइन । बर्ण व्यवस्था संसारमा मानव लाई उसको कर्मको आधार मा सम्मानित गर्ने उपाधि हो । बर्ण जन्म बाट हुन्दैन । जन्म बाट त सबै सुद्र भएर नै जन्मिन छन् तर पछि तिनले गुरुकुल(school , collage) मा सिक्क्षा पाए पछि मानवको कर्म र योग्यता अनुसार त्यसको बर्ण निर्धारित गरिन्छ । सुद्र भनेको ज्ञान न भएको लाई भनिन छ । ज्ञान पाए पछि सुद्रको बर्ण बदलिन्छ । बर्ण लाई ४ भागमा बाडिएको छ । १. बुद्धिजीवी (ब्रम्हंड बर्ण), २. रक्षक वर्ग(छेत्री बर्ण), ३.ब्यापारी वर्ग (वैश्य बर्ण), ४.श्रमिक वर्ग(सुद्र बर्ण), हिन्दु सस्त्रमा कहिँ पनि जात-पात जस्तो कुरा लेखिएको छैन । शात्रलाई नबुझ्ने केहि मुर्ख, अर्ध-ज्ञानीहरुले बर्ण व्यवस्था लाई जात-पात को व्यवस्था बनाएका छन्..! तिनी हरु मुर्ख हुन्…! श्री कृष्णले गीतामा भनेका छन्:-

” चतुर्बर्न्यं मया स्रिस्तम् गुणकर्मबिभागषं:। (स्रिमद् भग्वत् गीता)” अर्थात्:- योगेश्वोर श्री कृष्णले भन्नु हुन्छ “चारै बर्ण लाइ गुण, कर्म र स्वभाबको आधारमा नै मैले बनाए को छु”… वर्ण शब्द काे अर्थ काे हाे ? यदि हामी बर्ण सब्दको अर्थ बाट नै विचार गरेर हेरौ भने बर्ण सब्दको कुनै मानव या समाज लाई तल्ल देखाउने अर्थ हुन सक्दैन किन कि “बर्ण” सब्द को अर्थ -रंग, रंगना, रंग चढाउनु, ग्रहण गर्नु तथा स्विकार्नु आदि-आदि हुन्छ । त्यसैले बर्णको अर्थ जात व्यवस्था कहिले पनि हुने सक्दैन बर्णत मानवलाई उसको कर्मको आधारमा दिएको उपाधि मात्र हो ।
जसरि मन्त्र मा भनिन्छ-

।। “जन्मना जायते सुद्र:” ।। अर्थात् : सबै सुद्र भएर नै जन्मिन छन् । त्यसपछि गुरुकुल मा ज्ञान आर्जित गरेर जुन प्रकार इनको ज्ञान र योग्यता हुन्छ त्यसै प्रकार तिनको “बर्ण” निर्धारित हुन्छ । तर गुरुकुल बाट ज्ञान प्राप्त गरेर बर्ण पाए पछि पनि यो बर्ण संधै तिनीहरुसंग रहदैन यदि ब्रम्हंडले नराम्रो कार्य गरेओ भने त्यहि समय त्यसको बर्ण परिवर्तित हुन्छ र त्यो ब्रम्हंड सुद्र हुन्छ । सुद्रको उपाधि पाएकोले यदि वेदको ज्ञान लिन्छ भने त्यको बर्ण ज्ञान प्राप्त भए पछि बदलिन छ र त्यो सुद्र ब्रम्हंड हुन्छ । सबैको बर्ण राम्रो-नराम्रो काम बाट संधै बदली राख छ ।

जस्तै- प्राचिन कालमा जंगली भिल जस्तो कुलमा जन्मे का “बाल्मिकी” पनि ज्ञान पाए पछि ब्रम्हंड बर्ण  भए र तिनलाई “मह-ऋषि बाल्मिकी” को उपाधि प्राप्त भयो । “रावण” एउटा उच्या कुलको ब्रम्हंडको घरमा जन्मे र ४ वेद को ज्ञान पाए तर आफ्नो नराम्रो कर्मले गर्दा “रावण” लाई महा-सुद्र(राक्क्षस) को उपाधि प्राप्त भयो । त्यसैले बर्ण मात्र गुण-कर्मको आधारमा दिने उपाधि हो । यसको अर्थ जात-पात कहिले भन्न सकिन्न ।

।। शूद्रो ब्रम्हन्दतामेति ब्रह्मन्सचैति सुद्रतम् ।। ।। छत्त्रियजज्जत्मेवन्तु बिद्यदं बिष्यत्तथैब च॥ (मनुस्मिति १०:६५) अर्थात्:- सुद्र कुलमा उत्पन्न भएर ब्रम्हंड,छेत्री र वैश्य को समान गुण-कर्म र स्वभाब भएमा त्यो सुद्र- ले ब्रम्हंड,छेत्री वा वैश्य बर्ण लाई आफ्नो क्षमताको अनुसार प्राप्त गर्न सक्छ । त्यस्तै ब्रह्माण्ड,छेत्री वा वैश्य कुलमा जन्मे को व्यक्ति आफ्नो गुण, कर्म र स्वभाब बाट “हीन” भएमा सुद्र बर्ण लाई प्राप्त हुन्छ ।

यसै प्रकार आपिस्ताम्बा धर्म सुत्र मा लेखे को छ:- ।। धर्मचयाय जघन्न्यो बर्ण: पुर्व पुर्व बर्णमप्धते जातिप्रिब्यित्त्यो ॥ ।। अधर्मच्याय पुर्वो बर्णो जघन्य जघन्य बर्णमत्धते जातिप्रिब्यित्त्यो ॥ (आपिस्ताम्ब धर्मसुत्र) अर्थात्:- धर्माचरण ले परिपूर्ण बर्ण आफु भन्दा उत्तम-उत्तम बर्ण लाई प्राप्त हुन्छ र उत्तम कार्य गर्ने मानव जुन बर्ण को योग्य हुन्छ त्यो त्यहि बर्णमा गनिन छ । अधर्मचारणले उत्तम बर्ण(ब्रम्हंड,चेत्त्री,वैश्य) बर्ण भएको मानव आफ्नो नराम्रो र अधर्म युक्त कार्यले आफ्नो बर्ण लाई गुमाएर निम्न बर्ण लाई प्राप्त हुन्छ ।

सुद्र भनेको के हो ? सुद्र भनेको भगवान विष्णु स्वरुप हुन्छ, र विष्णु को स्वरुप तल्लो कहिले हुने सक्दैन सुद्र सबै भन्दा माथि क वर्ण हो । ।। तपसे शूद्रम् ।। (याजुरवेद ३०।५) अर्थात्:- “तप(कठोर कर्म) गर्न सक्ने मान्छे मात्र सुद्र बन्ने योग्य हुन्छ,अतः जो तपस्वी छ त्यो कहिले पनि हिन(नराम्रो) हुन सक्दैन । ।। पदभ्यां भूमि: ।। (याजुरवेद ३१। १३) अर्थात्:- “यो विश्व ब्रम्हाण्ड एउटा चरण जस्तै हो,भुमि को एउटा नाम धरणी(सबै लाइ धारण गर्ने वाला) पनि हो,यो सत्य हो ! अतः सुद्र त्यो हो जसले सम्पूर्ण समाजलाइ धारण गर्छ ।

“परासर मुनि ले विदेह लाइ भन्छन कि हे महाराज विदेह नरेश ! जुन सुद्र लाई ४ वेद को ज्ञान हुन्छ त्यो प्रजापति(राजा) सरह हुन्छ, किन कि त्यो आफ्नो सेवा कर्मले, अर्थात् मेहेनत ले प्रजालाई पाल्छ, र जस्तै प्रजा लाई पाल्ने काम भगवान विष्णुको हो, त्यस्तै सुद्र ले खेति, हथियार बनाउने, जस्ता समाजको सेवा गरि समाजलाई पाल्छ त्यसैले सुद्र भगवान विष्णुक रुप हुन्,अतः हे नरेन्द्र ! मैले त सुद्रमा भगवान विष्णुको रुप हेर्छु किनकि सुद्र ले पनि गर्ने कर्म भगवान विष्णु क कर्म नै हुन्” ( “महाभारत को शंतिधर्मा, राजधर्म को २९६/२८) अब तपाइ हरु ले अाफै बिचार गर्नु हाेला मित्र । सास्त्र ले भनेकाे अाधार मा हिड्ने कि केहि मुर्ख ले मानव-मानव बिच बानाएकाे धर्म बिरुद्ध कुरामा लागेर इश्वरकाे प्रकाेप अाफु माथी लिएर नर्क जाने बाटाे राेज्ने ?

Key Alternative Media

Best selling an amazon. Buy now ! good for you

प्रतिक्रिया दिनुहोस्